Salgının anahtarı Covid hapının mı elinde?

Salgının anahtarı Covid hapının mı elinde?

Bazılarına göre salgının anahtarı Covid-19 haplarında. Çift doz aşılama oranı yüzde 5'in altında olan ülkelerin kurtuluşu bu haplarda görülüyor. Gelişmemiş ülkeler hastalığa çare bulana kadar Covid-19'un sona ermesi beklenmiyor.

Koronavirüs salgını patlak verdikten çok kısa bir süre sonra dünya aşı ile tanıştı. Önceki yıllarda AIDS ve benzeri hastalıklar için yapılan aşı çalışmaları Covid-19 aşısının da çok hızlı bulunmasına yardımcı oldu. Şu an gelişmiş ülkelerin çoğunun aşı sorunu yok. Üretim ve depolama gibi sorunlar aşıldı. Fakat dünyanın geri kalanı hala aşıya ulaşamıyor ve sorunlar kısa vadede çözülecek gibi değil.

Afrika kıtası, Latin Amerika ve Güneydoğu Asya’nın aşılanması küresel anlamda salgını bitirmek için çok önemli. Bu noktada ABD’li ilaç şirketi Merck’ün ürettiği Covid-19 hapı öne çıkıyor. Firma, hapın ölümleri engellediğini ve hastalığın seyrini yavaşlattığını söylüyor. İlaç için Amerikan İlaç ve Gıda Güvenliği Otoritesi’ne (FDA) başvuruldu, Aralık ayında onay bekleniyor.

İlacın ismi molnupiravir. Kolaylıkla dağıtımı sağlanabiliyor, oda sıcaklığında tutulabiliyor ve evde kullanılabiliyor. Aşı üreticileri Pfizer ve Moderna’nın aksine Merck, Covid hapının üretim lisansını başka ülkelere de vereceğini ve aşıya ihtiyaç duyan ülkelerde ucuza satacağını söylüyor. Şimdiden Hindistan’da hapın üretimi için anlaşma imzalanmış. Sahra-altı Afrika’da bazı ülkelerin aşılama oranı yüzde 3 dolayında.

Merck’ün önümüzdeki sene ne kadar ilaç üreteceği bilinmiyor. Çoğu ülke aşıya erişemediği gibi test imkanları da son derece sınırlı olabiliyor. Önümüzdeki aylarda Pfizer’in de Covid-19 ilacı hakkında sonuçları paylaşması bekleniyor, firma şu an konuşmak için erken olduğunu söylüyor.

Aşılama oranı çok düşük ülkelerden olan Gana’daki Kumasi Tropik Tıp Merkezi’nde uzman olarak çalışan enfeksiyon hastalıkları uzmanı Doktor John Amuasi, “Oda sıcaklığında tutabileceğimiz bu ilaç, hastaneye yatışları ve ölümleri engelleyebilir” değerlendirmesinde bulundu.

ÜRETİMİN YÜZDE 20'SİNİ ABD ŞİMDİDEN ALDI

Üzerinden bir buçuk geçmiş olmasına rağmen Covid-19 tedavi edilmiş bir hastalık değil, aşılar ile hastalığın kolay atlatılması sağlanıyor. Türkiye de geçen yıl Covid-19’a iyi geldiği söylenen remdesivir ilaçlarından vatandaşlara dağıtmıştı. Bu ilacı ABD’de halkına önerirken, şimdi yeni üretilen molnupiravirden de 1.2 milyar dolar tutarında satın aldı. Merck önümüzdeki yıl seri üretime geçmesi beklenen ilacın bu yılki üretiminin yüzde 20’sini şimdiden ABD hükümetine satmış oldu. Avustralya, Yeni Zelanda ve Güney Kore de şimdiden Merck ile anlaşmalar imzaladı.

İlaç firması yıllardır ürettiği HIV ilaçlarını Afrika ülkelerinde yüksek miktarlara satmak ile eleştiriliyordu, şimdi ise Covid haplarını çok uygun fiyata Afrika’da kullanıma sunacağını söylüyor.

Firmanın başkan yardımcısı Jenelle Krishnamoorthy, “Sağlık sistemine erişimin kolay olmadığı ülkelerde bu hapı geniş anlamda kullanılabilir yapacağız” dedi. Örneğin ABD’de beş günlük molnupiravirin satışı 712 dolar seviyesinde olurken Hindistan’da bunun 20 doların altında satılması bekleniyor. (İlacın kullanım sıklığı, miktarı veya bir kontratta ne kadar hap bulunduğu henüz açıklanmadı.) Hindistan’daki farklı ilaç firmaları ise kendileri 10 dolara hapı üretebileceklerini söylüyor.

HER ÜLKEYE FARKLI FİYAT

Dünyada bu yıl ortaya çıkan Covid-19 vakalarının yarısı orta ve alt gelir grubu ülkelerinden geldi. Brezilya, Malezya, Meksika, Peru, Çin ve Rusya Merck’ün ilacın üretilmesi için lisans anlaşması yaptığı ülkeler arasında değil. Merck düşük gelirli ülkelerle lisans anlaşması yaparken, Dünya Bankası verilerini kullanacağını ve ülkelere göre farklı fiyat belirleyeceğini söylüyor.

Pfizer ve Merck’ün Covid-19 ilaçlarının lisansını başka şirketlere vermemeleri dahilinde bile ilaçların kopyalanması mümkün çünkü ülkeler olağanüstü durumlarda fikri mülkiyet kanunlarını askıya alarak ilaçların yapımına izin verebilir.

Bazı sivil toplum örgütleri de Merck’ten yüklü miktarda Covid-19 ilacı alıp bunu ihtiyaç sahibi ülkelere dağıtmayı planlıyor ama bunun için Dünya Sağlık Örgütü onayı bekleniyor. Molnupiravirin kişi semptomları gösterdikten ve pozitif çıktıktan kısa bir süre sonra alınması gerekiyor fakat ilacın hedef kitlesi olan fakir ülkelerde test imkanları son derece sınırlı.

Yukarıdaki derlemede yer alan bilgilerin tamamı The New York Times’ta Stephanie Nolen imzasıyla yayımlanan ‘Will New Covid Treatments Be as Elusive for Poor Countries as Vaccines?’ isimli makaleden alınmıştır.